سرنگ

سرنگ پزشکی چیست؟

واژه سرنگ (Syringe) ریشه در زبان یونانی (Syrinx) به معنای لوله یا لوله توخالی دارد. در اصطلاح پزشکی، سرنگ که از جمله محصولات مصرفی پزشکی می باشد، یک پمپ مکانیکی ساده است که از یک پیستون متحرک تشکیل شده که درون یک استوانه توخالی (محفظه) به سمت بالا و پایین حرکت می‌کند.

با کشیدن پیستون به سمت عقب، فشار منفی ایجاد شده و مایعات (دارو، خون و…) به داخل محفظه کشیده می‌شوند و با فشار دادن پیستون به سمت جلو، مایع از طریق دهانه (سوزن یا نیدل) به بیرون رانده می‌شود.

اجزای تشکیل دهنده سرنگ

یک سرنگ استاندارد از سه بخش اصلی تشکیل شده است:

1. محفظه : استوانه پلاستیکی یا شیشه‌ای شفافی که مایع در آن قرار می‌گیرد. روی این محفظه اعدادی بر حسب میلی‌لیتر (ml) یا سی‌سی (cc) درجه‌بندی شده است که حجم دقیق دارو را نشان می‌دهد.
2. پیستون : اهرم پلاستیکی که داخل محفظه حرکت می‌کند. در انتهای پیستون معمولاً یک قطعه لاستیکی (Gasket) وجود دارد که کاملاً به دیواره‌های محفظه می‌چسبد تا از نشتی مایع و هوا جلوگیری کند و فشار لازم برای تزریق را فراهم آورد.
3. سر سوزن یا نیدل : بخش فلزی و تیز سرنگ که وارد بافت بدن یا ویال دارو می‌شود. خود سرسوزن شامل یک “هاب” (پایه پلاستیکی متصل به سرنگ) و یک ساقه فلزی توخالی است.

انواع سرنگ بر اساس نوع اتصال

یکی از مهم‌ترین فاکتورها هنگام خرید سرنگ از 2طب، توجه به نوع اتصال سوزن به بدنه سرنگ است. این موضوع به خصوص در تزریقات با فشار بالا بسیار حیاتی است:

سرنگ لوئرلاک

در این مدل، سرسوزن به صورت پیچی روی سرنگ قفل می‌شود. این طراحی باعث می‌شود سوزن در هنگام تزریق مایعات غلیظ یا تزریقات با فشار بالا، به هیچ وجه از سرنگ جدا نشود و نشتی نداشته باشد. (بسیار پرکاربرد در کلینیک‌های زیبایی برای تزریق ژل).

سرنگ لوئراسلیپ

در این نوع، سرسوزن با فشار ملایم دست روی دهانه سرنگ قرار می‌گیرد (اتصال فشاری). استفاده از این سرنگ‌ها سریع‌تر است و برای تزریقات معمولی و روتین کاربرد دارد.

سرنگ خارج از مرکز

نوک این سرنگ‌ها در مرکز استوانه نیست و متمایل به یک سمت است. این طراحی برای تزریقاتی که سوزن باید موازی با سطح پوست وارد شود (مانند تزریق داخل وریدی) بسیار ایده‌آل است.

سرنگ کاتتری

نوک بلندی دارند و معمولاً برای شستشوی زخم‌ها، اتصال به لوله‌های تغذیه (سوند) و یا استفاده به عنوان سرنگ گاواژ کاربرد دارند.

انواع سرنگ بر اساس حجم و کاربرد

سرنگ‌ها بر اساس نیازهای درمانی در حجم‌ها و اشکال مختلفی تولید می‌شوند:

۱. سرنگ انسولین

این سرنگ‌ها برای تزریق زیرجلدی هورمون انسولین در بیماران دیابتی طراحی شده‌اند. سوزن آن‌ها بسیار کوتاه و نازک است تا تزریق بدون درد باشد. درجه‌بندی آن‌ها معمولاً بر اساس “واحد” (Unit) است (مانند سرنگ‌های 100 واحدی).

۲. سرنگ توبرکولین

این سرنگ‌ها ظرفیت بسیار کمی دارند (معمولاً ۱ سی‌سی) و برای تزریق مقادیر بسیار دقیق و کم دارو، تست‌های آلرژی، و تست سل (توبرکولین) استفاده می‌شوند.

۳. سرنگ‌های استاندارد (۲، ۳، ۵، ۱۰ و ۲۰ سی‌سی)

پرکاربردترین نوع سرنگ‌ها در بیمارستان‌ها و درمانگاه‌ها هستند.

• حجم‌های ۲ تا ۵ سی‌سی بیشتر برای تزریقات عضلانی و وریدی داروها استفاده می‌شوند.
• حجم‌های ۱۰ تا ۲۰ سی‌سی برای خون‌گیری، رقیق کردن داروها و شستشوی محدود کاربرد دارند.

۴. سرنگ گاواژ

سرنگ‌های بسیار بزرگ (معمولاً ۵۰ تا ۶۰ سی‌سی) که سوزن ندارند. از این سرنگ‌ها برای تغذیه بیمارانی که از طریق لوله معده (سوند بینی-معده‌ای) غذا می‌خورند و همچنین برای شستشوی مثانه یا زخم‌های عمیق استفاده می‌شود.

خرید سرنگ

محموعه 2طب به عنوان مرکز فروش تجهیزات پزشکی، توصیه می‌کند هنگام خرید و استفاده از سرنگ به موارد زیر دقت کنید:

• تاریخ انقضا: پلاستیک سرنگ‌ها و مواد استریل‌کننده دارای تاریخ انقضا هستند. هرگز از سرنگ تاریخ گذشته استفاده نکنید.
• نوع استریلیزاسیون: سرنگ‌های استاندارد معمولاً با گاز اتیلن اکساید (EO) استریل می‌شوند. این موضوع باید روی بسته‌بندی درج شده باشد.
• یکبار مصرف بودن: سرنگ‌های پلاستیکی امروزی کاملاً یکبار مصرف (Single-use) هستند. استفاده مجدد از آن‌ها می‌تواند منجر به انتقال بیماری‌های خطرناکی چون هپاتیت و HIV شود.
• سیفتی باکس : پس از تزریق، سرنگ و سوزن آلوده باید حتماً در ظروف مخصوص زباله‌های تیز و برنده پزشکی (سیفتی باکس) انداخته شوند.
• انتخاب برند معتبر: در بازار تجهیزات پزشکی، برندهایی مانند آوا (Ava)، سها (Soha)، مینا، حلما طب، و برندهای خارجی مانند بی دی (BD) از اعتبار و کیفیت بالایی برخوردارند.